Khi đánh giá một lứa đẻ, nhiều trại thường tập trung vào số heo con còn lại đến ngày cai sữa. Tuy nhiên, hai nái cùng cai sữa được 12 con chưa chắc mang lại hiệu quả giống nhau.
Một đàn có thể đạt khối lượng tốt, các con phát triển tương đối đồng đều. Đàn còn lại cũng có 12 con nhưng chênh lệch lớn, nhiều con nhẹ hơn mục tiêu. Nếu chỉ ghi số lượng, trại sẽ bỏ qua sự khác biệt này.
Khối lượng cai sữa bổ sung thêm thông tin để người nuôi biết đàn con đã phát triển thế nào trong thời gian theo mẹ. Khi kết hợp với số lượng, tuổi cai sữa và lịch sử ghép đàn, chỉ số này giúp đánh giá chính xác hơn khả năng nuôi con của từng nái.
Cân heo con không chỉ nhằm chia đàn theo con lớn và con nhỏ. Số liệu thu được còn phản ánh nhiều khâu trong quá trình chăm sóc.
Khối lượng cai sữa là kết quả tích lũy từ lúc sinh đến khi tách mẹ. Chỉ số này chịu ảnh hưởng bởi:
Khối lượng sơ sinh.
Khả năng bú sữa đầu.
Số con theo mẹ.
Lượng sữa của nái.
Vị trí bú của từng con.
Thời điểm ghép đàn.
Tuổi cai sữa.
Điều kiện chuồng nuôi.
Nếu phần lớn heo con đạt khối lượng phù hợp và không chênh lệch quá lớn, đàn thường đã có cơ hội tiếp cận nguồn sữa tương đối đồng đều.
Số con cai sữa cho biết nái duy trì được bao nhiêu con đến cuối giai đoạn nuôi. Khối lượng đàn giúp trại đánh giá thêm chất lượng nuôi con.
Một nái cai sữa nhiều con nhưng đàn quá nhẹ chưa chắc hiệu quả hơn con nái cai sữa ít hơn một con nhưng tổng khối lượng cao và đồng đều.
Do đó, khi đánh giá nái, cần xem đồng thời:
Số con được giao nuôi.
Số con thực tế cai sữa.
Khối lượng bình quân.
Tổng khối lượng cả đàn.
Mức hao hụt thể trạng của nái.
Nếu trại từng chuyển heo con giữa các nái, kết quả cân giúp kiểm tra việc ghép có thực sự hiệu quả hay không.
Chẳng hạn, heo nhỏ được chuyển sang một nái đẻ ít con nhưng đến cai sữa vẫn tụt lại rõ rệt. Khi đó, trại cần xem lại khả năng nuôi của nái nhận, thời điểm ghép và mức độ cạnh tranh trong đàn mới.
Ngược lại, nếu nhóm heo chuyển đến phát triển ổn định và đàn nhận vẫn đồng đều, cách ghép có thể phù hợp.
Trại có thể lựa chọn cách cân tùy theo quy mô, nhân lực và mục tiêu theo dõi.
Toàn bộ heo con của một nái được đưa lên cân để lấy tổng khối lượng. Sau đó, trại chia cho số con thực tế để tính mức bình quân.
Phương pháp này có ưu điểm:
Thực hiện nhanh.
Giảm số lần bắt từng con.
Biết tổng khối lượng đàn.
Phù hợp để đánh giá khả năng nuôi con của nái.
Hạn chế là trại không biết chính xác mức chênh lệch giữa từng con. Một số con quá nhẹ có thể bị che khuất bởi khối lượng của nhóm lớn.
Cân riêng giúp xác định:
Con nhẹ nhất.
Con nặng nhất.
Mức chênh lệch trong đàn.
Số con dưới mức theo dõi.
Nhóm cần được chăm sóc riêng.
Tuy nhiên, phương pháp này tốn nhiều thời gian và công lao động hơn. Nếu thao tác kéo dài, đàn cũng dễ bị xáo trộn.
Với trại quy mô lớn, có thể cân tổng thường xuyên và cân từng con ở những đàn cần đánh giá kỹ. Quan trọng là cách thực hiện phải thống nhất giữa các lứa để số liệu có thể so sánh.
Công thức khá đơn giản:
Khối lượng cai sữa bình quân = Tổng khối lượng đàn ÷ Số heo con thực tế
Ví dụ, một đàn 12 con có tổng khối lượng 84 kg. Khối lượng bình quân sẽ là:
84 ÷ 12 = 7 kg/con
Tuy nhiên, con số 7 kg chưa cho biết đàn có đồng đều hay không.
Một đàn gồm các con dao động quanh 6,5 - 7,5 kg sẽ khác với đàn có con chỉ 4 kg nhưng cũng có con đạt 10 kg. Hai đàn vẫn có thể cùng đạt bình quân 7 kg, nhưng khả năng chăm sóc ở giai đoạn sau không giống nhau.
Vì vậy, ngoài khối lượng bình quân, trại nên ghi thêm:
Tổng khối lượng đàn.
Con nhẹ nhất và nặng nhất.
Số heo con nhẹ hơn mục tiêu.
Mức chênh lệch giữa các nhóm.
Số con thực tế được cân.
Khối lượng chỉ có ý nghĩa khi đi cùng số ngày tuổi. Heo được cai sữa muộn hơn có thêm thời gian bú mẹ và tăng trưởng nên thường có lợi thế hơn đàn cai sữa sớm.
Nếu một đàn đạt 7 kg ở 21 ngày tuổi và đàn khác cũng đạt 7 kg ở 28 ngày tuổi, kết quả tăng trưởng không thể xem là giống nhau.
Mỗi lần cân cần ghi rõ:
Ngày sinh.
Ngày cai sữa.
Tuổi cai sữa.
Số con thực nuôi.
Số con nhận thêm hoặc chuyển đi.
Tổng khối lượng đàn.
Khối lượng bình quân.
Trại không nên so sánh trực tiếp những đàn có tuổi cai sữa khác nhau mà thiếu thông tin điều chỉnh. Điều này dễ khiến một nái bị đánh giá thấp hoặc cao hơn khả năng thực tế.
Một quy trình thống nhất giúp hạn chế sai số và tránh ghi nhầm giữa các đàn.
Trước khi cân, cần xác nhận mã nái, ngày đẻ và ô chuồng. Nếu trại có nhiều nái cai sữa cùng ngày, việc ghi nhầm mã sẽ làm sai toàn bộ dữ liệu.
Cần biết rõ:
Nái sinh bao nhiêu con sống.
Có bao nhiêu con được chuyển đi.
Nái nhận thêm bao nhiêu con.
Hiện còn bao nhiêu con.
Số con nào được nuôi từ đầu đến cai sữa.
Thông tin này giúp phân biệt năng suất sinh sản với khả năng nuôi con.
.png)
Cân cần được đặt trên nền chắc chắn, bằng phẳng và trở về mức không trước khi sử dụng. Nếu cân có dấu hiệu lệch, nên kiểm tra lại bằng vật có khối lượng đã biết.
Không nên tiếp tục ghi số liệu khi cân hoạt động không ổn định.
Lối đưa heo lên cân cần thông thoáng, hạn chế góc cua gấp và bề mặt trơn. Người thực hiện không nên xua đuổi mạnh hoặc bắt giữ quá lâu.
Nếu cân cả đàn, phải bảo đảm toàn bộ heo đã vào đúng vị trí và không có con quay ngược ra ngoài trước khi đọc kết quả.
Số liệu cần được ghi trực tiếp vào sổ, biểu mẫu hoặc phần mềm ngay sau khi cân từng đàn. Không nên dựa vào trí nhớ rồi cập nhật sau, vì rất dễ nhầm khối lượng giữa các nái.
Nếu khối lượng cao hoặc thấp hơn nhiều so với dự kiến, cần kiểm tra:
Số con đã cân.
Đơn vị tính.
Trạng thái của cân.
Mã nái.
Tuổi cai sữa.
Có con nào bị bỏ sót không?
Chỉ lưu số liệu sau khi những thông tin này đã được xác nhận.
Các đàn nên được cân trong điều kiện tương đối giống nhau. Lượng thức ăn và nước trong đường tiêu hóa có thể làm khối lượng thay đổi nhất định.
Trại nên:
Chọn một khung giờ thống nhất.
Cân trước khi trộn đàn.
Thực hiện theo lịch cai sữa cố định.
Sử dụng cùng hệ thống cân nếu có thể.
Hạn chế để một đàn vừa ăn no còn đàn khác đã nhịn lâu.
Hoàn thành việc cân trong thời gian hợp lý.
Không nhất thiết phải tạo điều kiện tuyệt đối giống nhau, nhưng quy trình càng thống nhất thì kết quả giữa các lứa càng dễ so sánh.
Khi đánh giá kết quả cai sữa, không nên chỉ nhìn một con số riêng lẻ.
Chỉ số này cho biết nái đã duy trì được bao nhiêu heo con đến cuối giai đoạn nuôi. Tuy nhiên, nó chưa phản ánh mức phát triển của đàn.
Khối lượng bình quân cho biết mức phát triển trung bình của mỗi con, nhưng có thể che khuất sự chênh lệch bên trong đàn.
Tổng khối lượng cho biết lượng heo con mà nái tạo ra đến ngày cai sữa. Chỉ số này giúp trại nhìn rõ hơn hiệu quả nuôi con.
Một nái cai sữa 13 con với mức bình quân thấp chưa chắc tạo ra tổng khối lượng cao hơn nái cai sữa 12 con nhưng đàn phát triển tốt.
Vì vậy, cần kết hợp cả ba chỉ số cùng tuổi cai sữa, số con thực nuôi và mức hao hụt thể trạng của nái.
Khối lượng cai sữa chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố. Khi đàn con nhẹ hơn mục tiêu, bà con cần kiểm tra toàn bộ quá trình thay vì kết luận ngay rằng nái ít sữa hoặc nuôi con kém.
Những yếu tố cần đối chiếu gồm:
Khối lượng sơ sinh của đàn.
Số con theo mẹ.
Số vú hoạt động.
Khả năng bú sữa đầu.
Lịch sử ghép đàn.
Mức ăn của nái.
Nước uống.
Tuổi cai sữa.
Điều kiện chuồng nuôi.
Một nái nhận thêm nhiều con nhỏ có thể có khối lượng bình quân thấp hơn. Nhưng nếu tổng khối lượng cai sữa tốt và đàn con phát triển ổn định, con nái đó chưa chắc nuôi con kém.
Ngược lại, nái chỉ nuôi ít con có thể đạt mức bình quân cao nhưng chưa tận dụng hết khả năng của bầu vú.
Kết quả cân giúp trại nhận biết nhóm đạt khối lượng, nhóm trung bình và nhóm nhẹ hơn mục tiêu.
Tuy nhiên, không nên cứ có số liệu là trộn lại toàn bộ đàn. Việc chuyển heo sang ô mới làm các con phải thiết lập lại trật tự và cạnh tranh ở máng ăn.
Chỉ nên phân nhóm khi có mục tiêu rõ ràng:
Tạo điều kiện cho heo nhỏ tiếp cận thức ăn.
Điều chỉnh mật độ.
Áp dụng chương trình chăm sóc phù hợp.
Hạn chế chênh lệch tiếp tục tăng.
Theo dõi riêng nhóm phát triển chậm.
Nếu đàn chỉ chênh lệch nhẹ và tất cả heo đều ăn uống bình thường, giữ ổn định nhóm cũ có thể phù hợp hơn.
Giá trị của việc cân không dừng ở ngày cai sữa. Khi được tổng hợp qua nhiều lứa, số liệu giúp trại phát hiện điểm cần điều chỉnh.
Nếu nhiều đàn cùng có khối lượng thấp, cần xem lại:
Chương trình chăm sóc heo sơ sinh.
Thời điểm ghép đàn.
Số con giao cho mỗi nái.
Khẩu phần của nái nuôi con.
Hệ thống nước uống.
Tuổi cai sữa.
Điều kiện chuồng.
Nếu chỉ một số nái thường xuyên có đàn con nhẹ và thiếu đồng đều, trại có thể đưa những con đó vào nhóm theo dõi khả năng nuôi con.
Việc đánh giá cần dựa trên ít nhất vài lứa và đặt trong cùng điều kiện chăm sóc. Không nên quyết định loại nái chỉ dựa trên một kết quả cân thấp.
Số liệu cân sẽ mất giá trị nếu trại mắc các lỗi sau:
Không ghi tuổi cai sữa.
Không lưu lịch sử ghép đàn.
Gộp heo từ nhiều nái rồi mới cân.
Chỉ cân những con dễ bắt hoặc có ngoại hình lớn.
Không kiểm tra cân trước khi sử dụng.
Ghi nhầm mã nái.
Cân ở các điều kiện quá khác nhau.
Chỉ lưu khối lượng bình quân.
Không ghi tổng số con thực tế.
Có số liệu nhưng không đối chiếu qua các lứa.
Bà con cũng không nên đặt mục tiêu khối lượng quá cứng mà bỏ qua số con và tổng sản lượng. Một đàn quá ít con thường dễ đạt mức bình quân cao hơn nhưng chưa chắc mang lại hiệu quả tốt nhất.
Heo con nên được cân trước khi ghép với các ổ khác. Trại cần ghi đầy đủ mã nái, tuổi cai sữa, số con thực nuôi và lịch sử chuyển đàn để tránh đánh giá sai kết quả.
Không nên chỉ nhìn vào số con hoặc khối lượng bình quân. Hãy kết hợp số con cai sữa, độ đồng đều và tổng khối lượng đàn. Khi theo dõi liên tục qua nhiều lứa, dữ liệu này sẽ giúp trại đánh giá đúng khả năng nuôi con của nái và điều chỉnh quy trình chăm sóc phù hợp hơn.
.png)
Ghép đàn giúp cân đối số con theo khả năng nuôi của từng nái, giảm cạnh tranh khi bú và hỗ trợ những con nhỏ phát triển tốt hơn. Tuy nhiên, heo con chỉ nên được chuyển đàn sau khi đã bú đủ sữa đầu, đồng thời nái nhận phải có đủ vú hoạt động và khả năng tiết sữa phù hợp.
.png)
Nái đẻ lứa đầu dễ hao hụt thể trạng và chậm phối lại hơn nái trưởng thành. Vì vậy, trại cần quản lý riêng từ trước khi đẻ đến sau cai sữa.
.png)
Chấm điểm thể trạng giúp bà con xác định nái đang gầy, cân đối hay quá béo để điều chỉnh khẩu phần phù hợp với từng giai đoạn sinh sản.
.png)
Tinh đực cuối và tinh ông bà phục vụ hai mục tiêu khác nhau: sản xuất heo thịt hoặc tạo đàn nái giống cho các thế hệ tiếp theo.
.png)
Nhiệt độ, thời gian, rung lắc và cách đóng gói đều có thể ảnh hưởng đến chất lượng tinh trước khi được đưa vào phối giống.
(1).png)
Kiểm tra nhãn tuýp tinh giúp bà con xác định đúng giống, mã đực, ngày sản xuất, hạn sử dụng và truy xuất nguồn gốc trước khi phối cho nái.
(1).png)
Tăng trọng bình quân ngày giúp bà con biết đàn heo phát triển ra sao, từ đó kịp thời điều chỉnh thức ăn, chuồng nuôi và kế hoạch xuất bán.
.png)
Khối lượng xuất bán tác động trực tiếp đến giá bán, chi phí thức ăn, tốc độ quay vòng và lợi nhuận của trại. Vì vậy, bà con cần chọn đúng thời điểm thay vì chỉ cố nuôi heo đạt trọng lượng lớn.
.png)
Chuyển thức ăn đúng cách giúp heo duy trì sức ăn và tăng trọng. Bà con cần đổi cám vào thời điểm nào, thực hiện ra sao?
(1).png)
Tập ăn giúp heo con làm quen thức ăn rắn và thích nghi tốt hơn khi cai sữa. Bà con nên bắt đầu khi nào và thực hiện ra sao?
