Khi nào nên tập ăn sớm cho heo con?

Tập ăn giúp heo con làm quen thức ăn rắn và thích nghi tốt hơn khi cai sữa. Bà con nên bắt đầu khi nào và thực hiện ra sao?

Tập ăn sớm cho heo con là gì?

Tập ăn sớm là việc cung cấp một lượng nhỏ thức ăn rắn cho heo con trong thời gian vẫn còn bú mẹ. Loại thức ăn này thường được gọi là thức ăn tập ăn hoặc cám tập ăn.

Mục đích ban đầu không phải dùng cám để thay thế hoàn toàn sữa mẹ. Trong những ngày đầu, lượng heo con ăn được thường rất ít. Việc cung cấp thức ăn chủ yếu giúp con vật:

Nhận biết mùi và vị của cám.
Làm quen với dạng thức ăn rắn.
Hình thành hành vi tìm kiếm thức ăn.
Từng bước phát triển khả năng tiêu hóa.
Tăng lượng thức ăn thu nhận trước cai sữa.
Thích nghi thuận lợi hơn sau khi tách mẹ.

Sữa mẹ vẫn là nguồn dinh dưỡng chính trong phần lớn giai đoạn nuôi con. Vì vậy, tập ăn cần được xem là bước chuẩn bị cho quá trình cai sữa, không phải biện pháp giảm vai trò của nái mẹ.

Khi nào nên bắt đầu tập ăn?

Bà con có thể bắt đầu cho heo con làm quen với thức ăn từ khoảng 5 - 7 ngày tuổi. Ở giai đoạn này, heo con đã hoạt động nhiều hơn, bắt đầu tò mò với môi trường xung quanh và có thể tiếp cận lượng cám nhỏ.

AHDB khuyến nghị bắt đầu bằng một nắm nhỏ thức ăn trong khay nông từ khoảng 5 - 7 ngày tuổi. Lượng cám được tăng dần theo tuổi nhưng phải luôn giữ mới để tạo cảm giác ngon miệng.

Thời điểm cụ thể còn phụ thuộc vào:

Tuổi dự kiến cai sữa.
Số con theo mẹ.
Khả năng tiết sữa của nái.
Khối lượng và độ đồng đều của đàn con.
Loại thức ăn tập ăn đang sử dụng.
Thiết kế máng và khu vực dành cho heo con.
Khả năng chăm sóc, thay cám của nhân viên.

Nếu trại cai sữa ở độ tuổi sớm, việc tập ăn cần được chú trọng hơn để heo con có đủ thời gian làm quen. Nếu bắt đầu quá muộn, một số con chưa kịp nhận biết cám trước khi bị tách khỏi mẹ.

Vì sao nên tập ăn từ khi heo con còn bú mẹ?

Cai sữa tạo ra nhiều thay đổi cùng lúc. Heo con không còn bú mẹ, chuyển sang ăn hoàn toàn bằng cám, được đưa sang khu chuồng khác và phải làm quen với máng ăn, núm uống mới.

Nếu chưa từng tiếp xúc với thức ăn rắn, heo con có thể mất nhiều thời gian để nhận biết cám là nguồn dinh dưỡng. Khoảng thời gian chậm ăn này khiến mức thu nhận thức ăn thấp và làm gián đoạn đà tăng trưởng.

1.Giúp heo con nhận biết thức ăn

Heo con có tính tò mò và thường khám phá vật thể mới bằng mõm. Khi một lượng cám nhỏ được đặt ở vị trí dễ nhìn thấy, chúng sẽ ngửi, liếm và nếm thử.

Quá trình này diễn ra từng bước:

Những con tò mò tiếp cận trước.
Một số con quan sát và làm theo con khác.
Heo con bắt đầu ghi nhớ mùi của thức ăn.
Số con ăn tăng dần theo tuổi.
Lượng cám tiêu thụ tăng khi gần cai sữa.

Không phải toàn bộ đàn sẽ ăn ngay trong ngày đầu. Vì vậy, bà con không nên thấy cám còn nhiều rồi kết luận heo con không cần tập ăn.

2.Hỗ trợ hệ tiêu hóa làm quen

Trong giai đoạn bú mẹ, hệ tiêu hóa của heo con chủ yếu thích nghi với sữa. Khi tiếp xúc với thức ăn rắn, cơ thể bắt đầu làm quen với nguồn tinh bột, protein và các thành phần khác trong cám.
PIC cho biết việc sử dụng thức ăn tập ăn trong thời gian nuôi con giúp heo con làm quen với khẩu phần tương lai, đồng thời hỗ trợ sự trưởng thành và khả năng hoạt động của hệ tiêu hóa.
Quá trình làm quen từ từ giúp giảm sự thay đổi đột ngột khi cai sữa. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc nhiều vào lượng cám thực sự được heo con ăn, không phải chỉ dựa trên việc trại đã đặt máng trong ô chuồng.

3.Giúp heo con ăn sớm hơn sau cai sữa

Những con đã biết nhận diện cám và biết ăn trước cai sữa thường dễ tìm đến máng hơn khi chuyển sang chuồng mới. Điều này giúp rút ngắn thời gian từ lúc tách mẹ đến khi bắt đầu ăn đều.

Sau cai sữa, heo con cần nhanh chóng hình thành hai thói quen:

Tìm được nguồn nước.
Tìm được nguồn thức ăn.

Nếu chậm cả hai, khả năng duy trì tăng trưởng sẽ bị ảnh hưởng. Vì vậy, tập ăn cần đi cùng việc giúp heo con quan sát, tiếp cận và sử dụng núm uống phù hợp.

4.Góp phần cải thiện độ đồng đều

Trong cùng một đàn, không phải con nào cũng ăn cám với lượng giống nhau. Một số con có vị trí bú kém thuận lợi hoặc nhận ít sữa hơn có thể chủ động tìm đến thức ăn tập ăn sớm hơn.
Nếu máng đủ chỗ và thức ăn luôn mới, nhóm này có thêm nguồn dinh dưỡng để hỗ trợ tăng trưởng. Qua đó, mức chênh lệch trong đàn có thể được hạn chế phần nào.
Tuy nhiên, bà con không nên coi cám tập ăn là giải pháp duy nhất cho heo nhẹ cân. Những con nhỏ vẫn cần được kiểm tra khả năng bú mẹ, giữ ấm và theo dõi riêng.

Cách tập ăn theo từng giai đoạn

Tập ăn hiệu quả cần diễn ra theo trình tự. Cho quá nhiều cám ngay từ đầu không khiến heo con ăn nhanh hơn mà còn làm tăng lượng thức ăn tồn, giảm độ thơm ngon và gây lãng phí.

1.Giai đoạn 5 - 7 ngày tuổi: Cho heo con làm quen

Ở những ngày đầu, mục tiêu là kích thích sự tò mò chứ chưa đặt nặng lượng ăn.

Bà con nên:

Rắc một nhúm cám nhỏ lên khay nông hoặc bề mặt sạch.
Đặt ở vị trí heo con thường xuyên đi qua.
Cho ăn nhiều lần với lượng rất ít.
Loại bỏ cám cũ trước khi bổ sung đợt mới.
Quan sát con nào bắt đầu ngửi hoặc liếm cám.
Tránh để thức ăn bị ẩm hoặc lẫn chất bẩn.

Có thể cho cám vào lúc nái đang ăn. Khi đó, heo con thường hoạt động và khám phá xung quanh nhiều hơn. AHDB cho biết cung cấp thức ăn tập ăn trong lúc nái ăn có thể giúp tăng lượng cám heo con tiếp cận.

2.Giai đoạn 8 - 14 ngày tuổi: Hình thành thói quen

Khi đã có một số con biết ăn, bà con tiếp tục cho cám theo nguyên tắc ít nhưng nhiều lần.

Cần chú ý:

Duy trì khung giờ cho ăn tương đối cố định.
Tăng nhẹ lượng cám khi thấy máng được ăn hết.
Bảo đảm nhiều heo con có thể tiếp cận cùng lúc.
Theo dõi những con chưa từng đến gần máng.
Không đổ cám mới lên phần đã cũ.
Vệ sinh khay hoặc máng hằng ngày.
Kiểm tra nguồn nước tại khu vực heo con.

Nếu chỉ một vài con lớn ăn được, cần xem lại vị trí và diện tích máng. Máng quá nhỏ có thể khiến nhóm yếu hơn khó tiếp cận.

3.Giai đoạn 15 ngày tuổi đến cai sữa: Tăng lượng thu nhận

Khi gần cai sữa, heo con hoạt động nhiều và khả năng ăn cám tăng rõ hơn. Lúc này, bà con có thể tăng dần lượng thức ăn nhưng vẫn phải căn cứ vào mức tiêu thụ thực tế.

Mục tiêu của giai đoạn này là:

Tăng số con biết ăn.
Tăng lượng cám tiêu thụ mỗi ngày.
Duy trì thức ăn luôn mới.
Giúp đàn quen với loại cám sẽ dùng sau cai sữa.
Theo dõi những con ăn ít hoặc không ăn.
Chuẩn bị cho quá trình tách mẹ.

DanBred gợi ý từ khoảng 12 - 15 ngày tuổi có thể chuyển dần sang loại cám tập ăn tiếp theo, với kích thước hạt và thành phần phù hợp hơn cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Việc chuyển đổi vẫn cần thực hiện từ từ.

4.Một đến hai ngày đầu sau cai sữa

Nếu có thể, trại nên tiếp tục sử dụng loại cám heo con đã quen trong khoảng 24 - 48 giờ đầu sau cai sữa. Thay cả môi trường sống và loại thức ăn cùng lúc có thể khiến heo con khó thích nghi hơn.
AHDB khuyến nghị duy trì loại cám tập ăn cũ trong 24 - 48 giờ đầu, đồng thời đặt thức ăn tại vị trí dễ nhìn và dễ tiếp cận.
Sau đó, bà con mới chuyển dần sang khẩu phần tiếp theo theo hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc cán bộ kỹ thuật.

Chọn thức ăn tập ăn như thế nào?

Heo con còn nhỏ có khả năng tiêu hóa và lượng ăn hạn chế. Do đó, thức ăn tập ăn cần có chất lượng tốt, dễ tiêu hóa và tạo được sự hấp dẫn.

Các tiêu chí cần quan tâm gồm:

Nguyên liệu phù hợp với heo con.
Mùi vị hấp dẫn nhưng không quá gắt.
Kích thước hạt nhỏ và đồng đều.
Ít bụi, không vón cục.
Dễ nhai, nuốt và tiêu hóa.
Bao bì còn nguyên, thông tin rõ ràng.
Cám không ẩm, mốc hoặc có mùi lạ.
Phù hợp với độ tuổi và chương trình cai sữa.

Không nên chỉ lựa chọn dựa trên giá bán. Một loại cám rẻ nhưng heo con ít ăn hoặc để tồn nhiều có thể làm mất mục tiêu tập ăn và tăng lãng phí.

Khi đổi sang sản phẩm khác, bà con không nên thay ngay toàn bộ trong một lần. Cần có giai đoạn chuyển tiếp để heo con làm quen với mùi, vị và cấu trúc mới.

Đặt máng tập ăn ở đâu?

Vị trí đặt máng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng heo con tìm thấy và sử dụng thức ăn.

Nên đặt máng tại nơi:

Heo con thường xuyên đi qua.
Dễ nhìn thấy và dễ tiếp cận.
Khô ráo, sạch sẽ.
Không bị nái mẹ ăn mất.
Không quá gần vị trí thải phân.
Không nằm dưới núm uống gây ẩm cám.
Không đặt ngay dưới nguồn nhiệt mạnh.
Nhân viên dễ kiểm tra và vệ sinh.

AHDB khuyến nghị cung cấp cám trên bề mặt phẳng để kích thích hành vi tìm kiếm thức ăn và tránh đặt quá gần đèn sưởi vì nhiệt độ có thể làm giảm chất lượng cám.

Máng cần thấp, nông và không có cạnh sắc. Nếu thiết kế quá sâu, heo con sẽ khó nhìn thấy cám hoặc khó đưa mõm vào ăn.

Làm thế nào để biết heo con đã biết ăn?

Chỉ nhìn lượng cám giảm trong máng chưa chắc phản ánh chính xác mức tiêu thụ. Thức ăn có thể bị hất ra ngoài, dính vào chân hoặc bị nái mẹ ăn.

Bà con nên kết hợp nhiều dấu hiệu:

Heo con chủ động đến máng khi được bổ sung cám.
Có hành động ngửi, liếm, nhai và nuốt.
Cám giảm nhưng không rơi vãi nhiều.
Nhiều con cùng sử dụng máng.
Phân bắt đầu có sự thay đổi phù hợp khi ăn thức ăn rắn.
Lượng tiêu thụ tăng dần qua từng ngày.
Heo con nhanh tìm đến máng sau cai sữa.

Có thể đánh dấu hoặc quan sát riêng những con chưa tiếp cận cám. Trong đàn đông, nhóm không biết ăn thường bị che khuất bởi những con ăn tốt.

Những lỗi thường gặp khi tập ăn

1.Cho quá nhiều cám từ đầu

Heo con chưa ăn hết khiến thức ăn để lâu, mất mùi thơm và bị ẩm. Khi đó, chúng càng ít muốn tiếp cận.
Cách phù hợp là cho lượng nhỏ, quan sát mức ăn rồi mới tăng dần.

2.Không thay cám thường xuyên

Cám để lâu trong điều kiện chuồng nóng và ẩm dễ giảm độ hấp dẫn. AHDB khuyến nghị thay thức ăn ít nhất hai lần mỗi ngày để duy trì độ mới.
Nếu lượng ăn còn thấp, bà con có thể bổ sung nhiều lần hơn nhưng mỗi lần chỉ cho một lượng rất nhỏ.

3.Đặt máng sai vị trí

Máng đặt trong góc ít heo con đi qua sẽ khó thu hút đàn. Nếu để sát núm uống, cám dễ bị ướt; nếu gần khu thải phân, thức ăn nhanh bị bẩn.
Bà con nên quan sát đường di chuyển của heo con trước khi chọn vị trí.

4.Thay loại cám đột ngột

Heo con vừa quen với một mùi vị đã phải chuyển sang sản phẩm hoàn toàn khác có thể giảm ăn. Việc thay đổi cần diễn ra từng bước, nhất là giai đoạn sát ngày cai sữa.

5.Chỉ quan tâm con lớn

Những con to thường tò mò, tìm đến máng và ăn trước. Nếu không quan sát kỹ, bà con có thể cho rằng cả đàn đã biết ăn trong khi nhóm nhỏ vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào sữa mẹ.
Máng cần đủ chỗ để nhiều con ăn cùng lúc. Có thể bổ sung thêm khay ở đàn đông hoặc có mức chênh lệch khối lượng lớn.

6.Dùng cám tập ăn để thay thế sữa mẹ quá sớm

Tập ăn chỉ là nguồn bổ sung. Nếu nái ít sữa hoặc heo con không giữ được vị trí bú, bà con cần xử lý nguyên nhân thay vì chỉ tăng lượng cám.
Heo con trong những ngày đầu vẫn cần được ưu tiên bú sữa mẹ, đặc biệt là sữa đầu sau khi sinh.

Cách ghi chép để đánh giá hiệu quả

Trang trại nên theo dõi lượng cám sử dụng và phản ứng của đàn thay vì tập ăn theo thói quen mà không đánh giá kết quả.

Những thông tin nên ghi gồm:

Ngày bắt đầu tập ăn.
Loại cám sử dụng.
Số con trong đàn.
Số lần bổ sung mỗi ngày.
Lượng cám đưa vào.
Lượng thức ăn còn thừa.
Số con đã biết ăn.
Khối lượng cai sữa.
Mức độ đồng đều của đàn.
Khả năng tìm và sử dụng máng sau cai sữa.

Qua nhiều lứa, bà con có thể xác định thời điểm bắt đầu, vị trí đặt máng và cách cung cấp nào phù hợp nhất với điều kiện của trại.

Lưu ý khi tập ăn sớm cho heo con

Thời điểm khoảng 5 - 7 ngày tuổi có thể dùng làm mốc tham khảo, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào cách thực hiện. Cho cám sớm mà thức ăn để lâu, máng bẩn hoặc vị trí khó tiếp cận thì heo con vẫn không hình thành được thói quen ăn.

Bà con nên nhớ nguyên tắc: cho ít, bổ sung nhiều lần, giữ cám luôn mới và tăng dần theo mức ăn thực tế. Đồng thời, vẫn phải bảo đảm heo con được bú mẹ, uống nước và có môi trường phù hợp.

Tập ăn tốt không nhằm ép heo con ăn thật nhiều ngay từ đầu. Mục tiêu là giúp càng nhiều con càng tốt biết nhận diện thức ăn trước cai sữa, từ đó hạn chế thời gian bỏ ăn và duy trì đà tăng trưởng khi chuyển sang giai đoạn mới.