Lứa đầu hao hụt nhiều ảnh hưởng thế nào đến khả năng khai thác nái?

Nái đẻ lứa đầu dễ hao hụt thể trạng và chậm phối lại hơn nái trưởng thành. Vì vậy, trại cần quản lý riêng từ trước khi đẻ đến sau cai sữa.

Vì sao nái đẻ lứa đầu cần được chăm sóc riêng?

Nái lứa đầu chưa phát triển hoàn thiện như những con đã trải qua nhiều chu kỳ sinh sản. Trong giai đoạn này, cơ thể nái vừa tiếp tục hoàn thiện khung vóc, vừa phải phục hồi sau khi đẻ, sản xuất sữa và nuôi đàn con.

Nguồn dinh dưỡng thu nhận hằng ngày phải đáp ứng đồng thời nhiều nhu cầu:

• Duy trì hoạt động cơ thể.

• Tiếp tục phát triển khung xương và cơ bắp.

• Phục hồi sau khi đẻ.

• Sản xuất sữa.

• Nuôi đàn heo con.

• Chuẩn bị cho lần phối tiếp theo.

Nếu lượng thức ăn và nước uống không đáp ứng, nái phải sử dụng nguồn dự trữ của cơ thể. Điều này khiến nái nhanh gầy, chậm động dục sau cai sữa và khó duy trì năng suất ở những lứa sau.

Vì vậy, chăm sóc tốt lứa đầu không chỉ nhằm đạt số con cai sữa. Đây còn là nền tảng quyết định độ bền khai thác của nái.

Nái lứa đầu khác nái trưởng thành thế nào?

Nái trưởng thành đã hoàn thiện phần lớn khung cơ thể và thường có khả năng ăn ổn định hơn. Trong khi đó, nái lứa đầu vẫn phải dành một phần dinh dưỡng cho sự phát triển của chính nó.

Một số điểm khác biệt cần lưu ý:

• Khả năng ăn có thể thấp hơn.

• Lượng dự trữ cơ thể chưa nhiều.

• Dễ gầy trong thời gian tiết sữa.

• Chưa quen với việc nằm và cho con bú.

• Nhạy cảm hơn khi thay đổi chuồng.

• Có thể động dục trở lại muộn hơn.

• Khả năng nuôi đàn con đông chưa ổn định.

Nếu áp dụng cùng một cách chăm sóc cho toàn bộ đàn nái, nhóm lứa đầu dễ bị thiếu dinh dưỡng hoặc không được phát hiện kịp thời khi thể trạng giảm.

Chăm sóc cần bắt đầu từ trước khi đẻ

Khả năng ăn và nuôi con sau đẻ chịu ảnh hưởng lớn từ thể trạng trước đó. Vì vậy, trại không nên đợi đến khi heo con ra đời mới bắt đầu theo dõi sát.

1.Kiểm tra thể trạng trước khi chuyển chuồng

Nái cần có thể trạng cân đối khi bước vào giai đoạn sinh và tiết sữa. Nái quá gầy sẽ thiếu nguồn dự trữ, trong khi nái quá béo có thể nặng nề và giảm khả năng ăn sau đẻ.

Trước khi chuyển lên chuồng đẻ, bà con cần kiểm tra:

• Điểm thể trạng.

• Chân và móng.

• Khả năng di chuyển.

• Số lượng núm vú.

• Chất lượng hàng vú.

• Ngày đẻ dự kiến.

• Mức ăn hiện tại.

Nếu nái đã quá gầy, việc tăng mạnh lượng thức ăn trong vài ngày cuối thường khó giúp cơ thể phục hồi hoàn toàn. Thể trạng phù hợp cần được duy trì từ sớm trong thai kỳ.

2.Giúp nái làm quen với chuồng đẻ

Nái lứa đầu thường nhạy cảm hơn khi thay đổi môi trường. Nếu chuyển quá sát ngày đẻ, con vật chưa kịp làm quen với máng ăn, vòi uống và không gian mới.

Khi chuyển chuồng cần:

• Di chuyển nhẹ nhàng.

• Hạn chế xua đuổi mạnh.

• Tránh nền trơn trượt.

• Kiểm tra máng và vòi uống.

• Theo dõi khả năng ăn uống.

• Ghi nhận những con khó thích nghi.

Việc không quen máng hoặc vòi nước có thể làm nái giảm lượng thức ăn và nước thu nhận đúng lúc nhu cầu dinh dưỡng bắt đầu tăng.

Quản lý thức ăn sau đẻ

Sau đẻ, nhu cầu dinh dưỡng của nái tăng dần theo khả năng sản xuất sữa và số con theo mẹ. Tuy nhiên, không nên tăng cám quá nhanh khi con vật chưa thích nghi.

1.Tăng lượng ăn theo khả năng thực tế

Mỗi con nái có khả năng ăn khác nhau. Người chăm sóc cần quan sát lượng thức ăn còn lại trong máng thay vì chỉ cấp theo định mức chung.

Hằng ngày cần kiểm tra:

• Nái có ăn hết khẩu phần không?

• Cám còn thừa nhiều hay ít?

• Thức ăn có bị ẩm hoặc vón không?

• Mức ăn có tăng dần không?

• Sau khi tăng khẩu phần, cám dư có nhiều không?

Nếu nái ăn hết và vẫn có nhu cầu, lượng cám có thể được điều chỉnh tăng theo chương trình của trại. Nếu cám thường xuyên còn dư, cần xác định nguyên nhân trước khi tiếp tục tăng.

Trong điều kiện phù hợp, có thể chia thành nhiều bữa và ưu tiên cho ăn vào thời điểm mát. Máng cần được giữ sạch, không đổ cám mới lên phần thức ăn cũ đã nằm lâu.

2.Theo dõi lượng ăn thực nhận

Lượng cám đã cấp chưa chắc là lượng nái đã ăn. Một phần có thể còn thừa, rơi vãi hoặc bị ẩm.

Trại cần phân biệt:

• Lượng thức ăn dự kiến.

• Lượng đã cấp.

• Lượng còn lại.

• Lượng nái thực tế thu nhận.

Chỉ khi biết lượng ăn thực tế, người quản lý mới đánh giá đúng mối liên hệ giữa dinh dưỡng và mức hao hụt thể trạng.

Nước uống ảnh hưởng trực tiếp đến tiết sữa

Nái có khẩu phần tốt nhưng thiếu nước vẫn có thể giảm ăn và giảm khả năng tiết sữa. Vòi còn chảy chưa chắc đã cung cấp đủ nếu lưu lượng yếu hoặc vị trí không phù hợp.

Trại cần kiểm tra:

• Nước có chảy liên tục không?

• Lưu lượng có đáp ứng không?

• Độ cao vòi có phù hợp không?

• Nái có dễ tiếp cận không?

• Vòi có rò rỉ không?

• Nước có màu hoặc mùi bất thường không?

Nên đo lưu lượng trực tiếp thay vì chỉ quan sát bằng mắt. Với nái lứa đầu vừa chuyển chuồng, người chăm sóc cần xác nhận con vật thực sự biết vị trí và sử dụng được vòi uống.

Nái lứa đầu nên nuôi bao nhiêu con?

Không có một số lượng cố định phù hợp với mọi nái. Số con giao nuôi cần căn cứ vào số vú hoạt động, thể trạng, khả năng ăn và lượng sữa.

1.Kiểm tra số vú hoạt động

Nái có 14 núm vú chưa chắc cả 14 đều sử dụng tốt. Trước khi phân đàn, cần kiểm tra:

• Núm vú có phát triển đầy đủ không?

• Vị trí có thuận lợi để heo con bú không?

• Có núm quá nhỏ hoặc nằm lệch không?

• Số vú hoạt động có phù hợp với đàn con không?

Số heo con giao nuôi không nên vượt quá số vị trí bú ổn định mà nái có thể cung cấp.

2.Cân đối với thể trạng của nái

Một nái có nhiều vú nhưng thể trạng thấp hoặc khả năng ăn kém chưa chắc phù hợp để nuôi đàn con quá đông.

Nếu giao quá nhiều con, nái dễ gầy nhanh còn heo con phải cạnh tranh mạnh. Nếu giao quá ít, trại lại chưa tận dụng hết khả năng nuôi con.

Việc ghép đàn nên được thực hiện sớm sau khi heo con đã bú sữa đầu. Không nên chuyển con nhiều lần chỉ để các ổ nhìn đồng đều hơn.

Quan sát đàn con để đánh giá nái mẹ

Khả năng ăn tốt chưa đủ để kết luận nái nuôi con hiệu quả. Đàn heo con là căn cứ trực tiếp để đánh giá lượng sữa và khả năng chăm con.

Những dấu hiệu tích cực gồm:

• Heo con có vị trí bú ổn định.

• Sau bú, đàn nằm nghỉ tương đối yên.

• Ít con liên tục đi tìm vú.

• Độ chênh lệch khối lượng không tăng nhanh.

• Nái nằm yên cho con bú.

• Không phải chuyển nhiều con sang nái khác.

Cần đánh giá lại nếu heo con thường xuyên tranh bú, kêu nhiều, nhóm nhỏ ngày càng tụt lại hoặc nái thường đứng lên khi đàn đang bú.

Hạn chế hao hụt thể trạng khi nuôi con

Nái giảm một phần thể trạng trong thời gian tiết sữa là điều có thể xảy ra. Tuy nhiên, mức hao hụt quá lớn sẽ ảnh hưởng đến khả năng động dục và phối lại sau cai sữa.

Để kiểm soát, trại cần:

• Chấm điểm thể trạng trước khi đẻ.

• Theo dõi mức ăn hằng ngày.

• Kiểm tra nước uống.

• Điều chỉnh số con theo mẹ.

• Giữ máng sạch.

• Cho ăn vào thời điểm phù hợp.

• Theo dõi nhiệt độ và độ thông thoáng.

• Đánh dấu những con giảm thể trạng nhanh.

Không nên đợi đến khi xương lưng và xương hông lộ rõ mới xử lý. Khi đó, thời gian còn lại trước cai sữa có thể không đủ để cải thiện.

Quản lý nái lứa đầu sau cai sữa

Sau cai sữa, nái cần được theo dõi riêng để xác định khả năng phục hồi và thời điểm động dục trở lại.

Hồ sơ nên có:

• Mã nái.

• Ngày cai sữa.

• Số con cai sữa.

• Khối lượng đàn con.

• Điểm thể trạng.

• Ngày bắt đầu tiếp xúc với đực.

• Ngày xuất hiện động dục.

• Thời điểm có phản xạ đứng im.

• Ngày và giờ phối.

Nhóm nái lứa đầu có thể cần thêm thời gian nếu hao hụt thể trạng nhiều. Không nên phối chỉ vì đã đến ngày dự kiến; căn cứ chính vẫn là thể trạng và phản xạ chịu đực.

Đánh giá kết quả sau lứa đầu

Sau cai sữa, trại cần đánh giá toàn bộ kết quả thay vì chỉ nhìn số con sinh ra.

Một nái có thể tiếp tục khai thác bình thường khi:

• Nuôi được số con phù hợp.

• Khối lượng cai sữa đạt mục tiêu.

• Thể trạng hao hụt trong mức kiểm soát.

• Chân móng chắc.

• Động dục trở lại rõ.

Nái cần được theo dõi thêm khi một vài chỉ tiêu chưa đạt nhưng nguyên nhân có thể đến từ cách phân đàn, lượng thức ăn hoặc điều kiện chăm sóc.

Cần xem xét khả năng tiếp tục khai thác khi nhiều vấn đề xuất hiện đồng thời:

• Nuôi con kém.

• Thể trạng khó phục hồi.

• Số vú hoạt động không đáp ứng.

• Chậm động dục sau cai sữa.

• Chân móng yếu.

• Kết quả thấp qua nhiều lần đánh giá.

Không nên loại nái chỉ vì một chỉ tiêu chưa đạt ở lứa đầu. Tuy nhiên, cũng không nên giữ theo cảm tính khi khả năng khai thác lâu dài không còn phù hợp.

Những sai lầm thường gặp

Bà con cần tránh:

• Cho nái lứa đầu ăn giống hoàn toàn nái trưởng thành.

• Chỉ quan tâm số con sinh ra.

• Không kiểm tra nước uống.

• Giao quá nhiều heo con cho nái nuôi.

• Chỉ đánh giá thể trạng vào ngày cai sữa.

• Không ghi lượng cám thực nhận.

• Không quản lý riêng sau cai sữa.

• Phối theo lịch nhưng không kiểm tra chịu đực.

Lưu ý khi chăm sóc nái đẻ lứa đầu

Nái lứa đầu cần được quản lý riêng vì cơ thể vẫn phát triển trong khi phải nuôi đàn con. Bà con cần theo dõi đồng thời lượng thức ăn thực nhận, nước uống, số con theo mẹ, thể trạng và khả năng động dục sau cai sữa.

Không nên giao quá nhiều con chỉ vì nái có đủ số vú, cũng không đánh giá hiệu quả chỉ dựa trên số con sinh ra. Chăm sóc đúng ở lứa đầu sẽ giúp nái hạn chế hao hụt, phối lại thuận lợi và duy trì năng suất tốt hơn trong những lứa tiếp theo.