Nước uống ảnh hưởng trực tiếp đến lượng thức ăn heo thu nhận, khả năng tăng trọng và độ đồng đều của đàn. Vì vậy, hệ thống cấp nước cần được kiểm tra mỗi ngày.

Nước tham gia vào hầu hết các hoạt động của cơ thể heo như tiêu hóa thức ăn, vận chuyển dinh dưỡng và điều hòa thân nhiệt. Khi lượng nước thu nhận không đáp ứng, heo thường giảm ăn trước khi người chăm sóc nhận thấy những biểu hiện rõ ràng khác.
Một ô chuồng có thể được cấp đủ cám nhưng đàn vẫn ăn kém nếu:
Vòi uống chảy yếu.
Số vị trí uống không đủ.
Vòi đặt quá cao hoặc quá thấp.
Nước có mùi vị bất thường.
Hệ thống bị tắc vào một số thời điểm.
Nhóm heo nhỏ khó tiếp cận.
Nhiệt độ nước không phù hợp.
Áp lực nước thay đổi trong ngày.
Do đó, khi thấy lượng thức ăn tiêu thụ giảm, bà con không nên chỉ kiểm tra chất lượng cám hoặc máng ăn. Hệ thống nước uống cần được xem xét cùng lúc.
Thức ăn khô cần được kết hợp với đủ nước để tiêu hóa thuận lợi. Khi không uống đủ, heo có thể ăn ít hơn, đến máng nhiều lần nhưng mỗi lần chỉ ăn một lượng nhỏ.
Những biểu hiện có thể quan sát gồm:
Thời gian đứng ở vòi uống kéo dài.
Nhiều con chờ quanh một vòi.
Heo tác động liên tục nhưng nước chảy ít.
Lượng cám còn lại tăng.
Heo giảm ăn vào thời điểm nóng.
Đàn kém hoạt động.
Khối lượng tăng chậm.
Chênh lệch giữa các con tăng dần.
Nếu tình trạng diễn ra ở nhiều ngày, trại có thể nhận thấy lượng cám sử dụng giảm nhưng chưa xác định được nguyên nhân. Khi đó, cần kiểm tra nước trước khi thay đổi toàn bộ khẩu phần.

Một sai lầm phổ biến là nhấn thử vòi thấy có nước rồi kết luận hệ thống hoạt động bình thường. Thực tế, vòi vẫn có thể chảy nhưng lưu lượng quá thấp so với nhu cầu của đàn.
Lưu lượng có thể giảm do:
Cặn tích tụ bên trong đường ống.
Đầu vòi bị tắc.
Áp lực nước yếu.
Đường ống quá nhỏ.
Hệ thống có nhiều điểm sử dụng cùng lúc.
Van chưa được mở hoàn toàn.
Bồn nước thấp hoặc gần hết.
Thiết bị đã sử dụng lâu ngày.
Bà con cần đo lượng nước thực tế thay vì chỉ quan sát. Có thể đặt dụng cụ chứa dưới vòi, cho nước chảy trong một khoảng thời gian cố định rồi đo thể tích thu được.
Kết quả cần được đối chiếu với khuyến cáo của loại vòi, khối lượng heo và chương trình kỹ thuật của trại.
Nếu một ô có quá ít vị trí uống, heo phải chờ lâu, đặc biệt vào những thời điểm cả đàn vừa ăn xong hoặc nhiệt độ chuồng tăng.
Nhóm heo lớn thường dễ tiếp cận vòi hơn, trong khi những con nhỏ phải đợi hoặc chuyển sang thời điểm khác. Việc này có thể làm lượng nước thu nhận giữa các cá thể chênh lệch.
Trại cần xem xét:
Số lượng heo trong ô.
Khối lượng bình quân.
Loại thiết bị uống.
Số vị trí uống có thể sử dụng cùng lúc.
Mật độ chuồng.
Khoảng cách từ máng ăn đến vòi.
Khả năng tiếp cận của nhóm nhỏ.
Không nên chỉ lắp đúng số thiết bị theo thiết kế rồi bỏ qua việc quan sát. Nếu nhiều con thường xuyên đứng chờ, hệ thống có thể chưa đáp ứng dù vẫn đủ số vòi trên hồ sơ.

Heo phát triển nhanh nên độ cao phù hợp ở đầu lứa có thể không còn thích hợp sau vài tuần.
Heo nhỏ phải vươn cổ, đứng không tự nhiên hoặc khó tác động đúng vị trí. Một số con có thể uống được nhưng tốn nhiều thời gian và lượng nước thu nhận thấp.
Heo lớn phải cúi nhiều, nước dễ chảy ra nền và khu vực uống nhanh ẩm. Một số con còn nghịch vòi làm tăng lượng nước thất thoát.
Bà con nên quan sát tư thế uống:
Heo có phải vươn quá mức không?
Cổ và đầu có ở tư thế thuận lợi không?
Heo có uống liên tục hay thường xuyên bị ngắt quãng?
Nhóm nhỏ có sử dụng được không?
Nước có chảy nhiều xuống nền không?
Nếu thiết bị có khả năng điều chỉnh, độ cao cần được kiểm tra theo từng giai đoạn tăng trưởng, không giữ nguyên trong suốt lứa nuôi.
Vòi uống cần được đặt ở nơi heo dễ tiếp cận nhưng không cản trở lối đi và khu vực nghỉ.
Một vị trí phù hợp cần:
Dễ nhìn thấy.
Có không gian đứng uống.
Không bị góc chuồng che khuất.
Không nằm trong khu vực heo thường thải phân.
Không làm nước liên tục chảy vào máng cám.
Thuận tiện kiểm tra và vệ sinh.
Hạn chế tạo nền ẩm trên diện rộng.
Nếu vòi đặt quá gần máng, nước rò rỉ có thể làm cám ướt và vón cục. Nếu đặt quá xa hoặc ở góc khó tiếp cận, nhóm heo nhỏ có thể ít sử dụng hơn.
Với ô chuồng dài hoặc số lượng heo lớn, các vị trí uống cần được bố trí hợp lý để heo không phải tập trung vào một điểm.

Nền chuồng ướt quanh vòi dễ khiến người chăm sóc nghĩ hệ thống đang cấp nước mạnh. Tuy nhiên, phần lớn lượng nước đó có thể bị thất thoát chứ không đi vào cơ thể heo.
Rò rỉ thường xuất phát từ:
Vòi bị hỏng.
Áp lực quá cao.
Độ cao không phù hợp.
Heo nghịch thiết bị.
Mối nối không kín.
Thiết bị không phù hợp với khối lượng đàn.
Nước thất thoát làm:
Tăng chi phí sử dụng.
Nền chuồng ẩm.
Khó giữ khu vực nghỉ khô.
Làm cám quanh máng bị ướt.
Gây khó khăn khi ước tính lượng nước thực tế.
Tăng khối lượng chất thải cần xử lý.
Do đó, trại cần phân biệt giữa nước được heo uống và nước bị chảy ra nền.
Nước trong, không nhìn thấy cặn chưa chắc đã phù hợp. Mùi, vị, độ sạch và thành phần của nước đều có thể ảnh hưởng đến khả năng thu nhận.
Heo có thể giảm uống nếu nước:
Có mùi lạ.
Có vị khó chịu.
Chứa nhiều cặn.
Bị nóng do đường ống phơi nắng.
Đọng lâu trong hệ thống.
Bị lẫn tạp chất từ bồn chứa.
Có sự thay đổi đột ngột so với nguồn nước trước đó.
Khi lượng nước uống giảm, lượng thức ăn thu nhận cũng có thể giảm theo.
Bồn và đường ống cần được kiểm tra, vệ sinh theo kế hoạch. Nếu nguồn nước thay đổi màu, mùi hoặc vị, trại nên đánh giá trước khi tiếp tục sử dụng cho toàn đàn.
Việc kiểm tra chất lượng nước nên được thực hiện định kỳ theo điều kiện thực tế và hướng dẫn chuyên môn, không chỉ khi heo đã có biểu hiện ăn kém.

Khi nhiệt độ tăng, heo thường uống nhiều nước hơn và có xu hướng giảm lượng thức ăn. Nếu hệ thống không đáp ứng đúng thời điểm nóng, mức ăn có thể giảm rõ.
Trại cần chú ý:
Bồn nước có bị nắng chiếu trực tiếp không?
Đường ống có làm nước nóng lên không?
Áp lực có giảm vào buổi trưa không?
Nhiều ô uống cùng lúc có làm vòi chảy yếu không?
Khu vực chuồng có đủ thông thoáng không?
Không nên chỉ đo lưu lượng vào thời điểm sáng mát. Hệ thống cần được kiểm tra thêm vào lúc nhu cầu sử dụng cao để biết khả năng cung cấp thực tế.
Máng ăn và nước uống có quan hệ trực tiếp. Khi heo ăn thức ăn khô, nhu cầu uống tăng. Nếu nước không đáp ứng, heo có thể rời máng sớm dù vẫn còn thức ăn.
Ngược lại, vòi rò rỉ hoặc đặt sai vị trí có thể làm cám:
Bị ướt.
Vón cục.
Có mùi không phù hợp.
Dính vào đáy máng.
Nằm lâu mà không được sử dụng.
Rơi nhiều xuống nền.
Khi thấy heo giảm ăn, quy trình kiểm tra nên bao gồm:
Quan sát hành vi tại máng.
Kiểm tra lượng cám còn lại.
Đo lưu lượng nước.
Quan sát tư thế uống.
Kiểm tra nền quanh vòi.
Xem xét nhiệt độ chuồng.
Đối chiếu số lượng heo trong ô.
Không nên vội thay thức ăn khi chưa kiểm tra hệ thống cấp nước.
.jpg)
Việc kiểm tra không cần quá phức tạp nhưng phải được thực hiện đều đặn.
Người chăm sóc cần kiểm tra bồn, van chính và đường ống để bảo đảm hệ thống đang hoạt động.
Không chỉ kiểm tra một vòi đại diện cho cả dãy. Một số đầu uống có thể bị tắc riêng lẻ trong khi những vòi khác vẫn bình thường.
Cần xem:
Heo có tìm được vòi không?
Có nhiều con phải chờ không?
Nước có chảy vào miệng hay xuống nền?
Nhóm nhỏ có sử dụng được không?
Heo phải tác động quá lâu mới có nước không?
Nền quá ướt có thể cho thấy vòi rò rỉ, áp lực cao hoặc độ cao không phù hợp. Ngược lại, nền luôn khô nhưng heo đứng chờ nhiều có thể là dấu hiệu nước chảy yếu.
Các trường hợp tắc, rò hoặc giảm áp lực cần được ghi theo đúng ô chuồng và thời gian. Điều này giúp bộ phận kỹ thuật xác định lỗi có lặp lại hay không.
Nếu có đồng hồ đo theo khu hoặc theo dãy chuồng, trại có thể theo dõi lượng nước sử dụng hằng ngày.
Số liệu cần được đặt trong bối cảnh:
Số lượng heo.
Khối lượng bình quân.
Nhiệt độ môi trường.
Loại thức ăn.
Ngày chuyển đàn.
Tình trạng rò rỉ.
Hoạt động vệ sinh chuồng.
Lượng nước tăng chưa chắc do heo uống nhiều hơn, vì có thể xuất hiện rò rỉ. Lượng nước giảm cũng chưa chắc đàn có nhu cầu thấp, mà có thể do bồn cạn hoặc đường ống bị tắc.
Vì vậy, dữ liệu cần được kết hợp với kiểm tra thực tế tại chuồng.

Bà con cần tránh:
Chỉ nhấn thử vòi xem có nước hay không.
Không đo lưu lượng thực tế.
Giữ nguyên độ cao vòi suốt lứa nuôi.
Lắp quá ít vị trí uống.
Không kiểm tra nhóm heo nhỏ.
Để vòi rò rỉ kéo dài.
Đặt vòi làm nước chảy vào máng.
Không vệ sinh bồn và đường ống.
Chỉ kiểm tra hệ thống vào buổi sáng.
Thay cám ngay khi heo giảm ăn mà chưa kiểm tra nước.
Không ghi lại vị trí thường xuyên bị tắc.
Cho rằng nền ướt đồng nghĩa đàn đã uống đủ.
Hệ thống nước thường chỉ được chú ý khi ngừng hoạt động hoàn toàn. Trong khi đó, tình trạng chảy yếu kéo dài mới là vấn đề khó phát hiện và có thể làm đàn tăng trọng chậm trong nhiều ngày.
Nước cần sạch, có lưu lượng phù hợp và luôn sẵn sàng tại vị trí heo dễ tiếp cận. Bà con nên kiểm tra từng vòi, quan sát tư thế uống và theo dõi cả nhóm heo nhỏ thay vì chỉ nhìn hệ thống vẫn có nước.
Khi đàn giảm ăn, hãy kiểm tra đồng thời cám, máng và nước uống. Việc duy trì hệ thống cấp nước ổn định sẽ giúp heo ăn tốt hơn, hạn chế chênh lệch khối lượng và rút ngắn thời gian đạt mục tiêu xuất bán.